Αστάθεια ώμου

Η αστάθεια ώμου είναι μια παθολογική κατάσταση κατά την οποία οι δομές που σταθεροποιούν τη γληνοβραχιόνια άρθρωση (θύλακος, σύνδεσμοι, επιχείλιος χόνδρος και μύες του στροφικού πετάλου) δεν επαρκούν για να διατηρήσουν την κεφαλή του βραχιονίου κεντραρισμένη στην ωμογλήνη. Το αποτέλεσμα είναι η παροδική ή μόνιμη μετατόπιση της κεφαλής έξω από τα φυσιολογικά όρια, με υπεξάρθρημα (μερική έξοδος) ή εξάρθρημα (πλήρης έξοδος). Η πάθηση επηρεάζει την καθημερινότητα, από το ντύσιμο και την εργασία έως την άσκηση, και όταν μένει χωρίς επαρκή αντιμετώπιση μπορεί να οδηγήσει σε χρόνιο πόνο, προοδευτική φθορά χόνδρου και αρθρίτιδα ώμου.

Τι είναι η αστάθεια ώμου;

Με τον όρο αστάθεια ώμου περιγράφουμε μια κατάσταση κατά την οποία η άρθρωση του ώμου είναι επιρρεπής να μετατοπιστεί από τη φυσιολογική της θέση. Σε ήπιες μορφές, η κεφαλή ολισθαίνει παροδικά (υπεξάρθρημα) προκαλώντας αίσθημα «ξεχειλώματος» και ανασφάλειας. Σε σοβαρότερες καταστάσεις, η κεφαλή εξέρχεται πλήρως (εξάρθρημα), συνήθως προς τα εμπρός (πρόσθιο), σπανιότερα προς τα πίσω (οπίσθιο) ή προς τα κάτω (κατώτερο). Τα επαναλαμβανόμενα επεισόδια διατείνουν τον αρθρικό θύλακο και τραυματίζουν τον επιχείλιο χόνδρο (π.χ. βλάβη Bankart). Με αυτό τον τρόπο διαιωνίζεται ο φαύλος κύκλος της απώλειας σταθερότητας και αυξάνεται ο κίνδυνος πρώιμης εκφύλισης.

Γιατί ο ώμος είναι τόσο ευάλωτος στην αστάθεια

Τύποι αστάθειας ώμου

Υπάρχουν διάφοροι τύποι αστάθειας του ώμου, οι κυριότεροι εκ των οποίων είναι:

Τραυματική αστάθεια, κατά την οποία ένας οξύς μηχανισμός (πτώση με τεντωμένο χέρι, αθλητικό χτύπημα, απότομη έλξη) προκαλεί ρήξη του θυλάκου, των γληνοβραχιονίων συνδέσμων ή/και αποκόλληση του επιχείλιου χόνδρου. Το πρώτο επεισόδιο είναι συνήθως οξύ εξάρθρημα με έντονο πόνο και αδυναμία κίνησης. Χωρίς σωστή αποκατάσταση, ιδίως σε νέους και αθλητές, οι υποτροπές είναι συχνές.
Ατραυματική αστάθεια η οποία σχετίζεται με γενικευμένη χαλαρότητα αρθρώσεων ή μυϊκές ανισορροπίες. Εδώ, η ολίσθηση μπορεί να συμβεί με απλές κινήσεις, ακόμη και στις καθημερινές δραστηριότητες, συχνά και αμφοτερόπλευρα.

Συμπτώματα που προκαλεί η αστάθεια ώμου

Τα συμπτώματα που προκαλεί η αστάθεια ώμου κυμαίνονται από μια αδιόρατη αίσθηση ανασφάλειας έως σαφή επεισόδια υπεξαρθρήματος ή εξαρθρήματος. Πολλοί ασθενείς περιγράφουν αίσθηση ότι ο ώμος γλιστράει από τη θέση του, πόνο κατά την κίνηση του ώμου, δυσφορία κατά την άρση των χεριών πάνω από το κεφάλι, αδυναμία ή κόπωση των μυών γύρω από τον ώμο και αποφυγή κινήσεων που «προκαλούν» το σύμπτωμα.

Σε οξέα εξαρθρήματα, ο πόνος είναι έντονος και συνοδεύεται από παραμόρφωση και αδυναμία χρήσης του χεριού. Σε χρόνιες περιπτώσεις, ο πόνος μπορεί να είναι πιο ήπιος, όμως η επαναλαμβανόμενη αστάθεια μειώνει την απόδοση σε άθληση και εργασία και, με τον χρόνο, ευνοεί την εκφύλιση του αρθρικού χόνδρου.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Στις πιθανές αιτίες συγκαταλέγονται:

πτώσεις, συγκρούσεις σε αθλήματα επαφής, ακατάλληλες τεχνικές άρσης βαρών.

Ανατομικά ζητήματα (ρηχή ωμογλήνη, δυσπλασίες)
γενετική προδιάθεση στη χαλαρότητα συνδέσμων
προηγούμενες χειρουργικές επεμβάσεις που επηρέασαν τον θύλακο ή τους σταθεροποιούς μύες
μυϊκές ανισορροπίες από κακή εργονομία και υπερβολική χρήση της άρθρωσης.
Μη αποκατεστημένη ρήξη του στροφικού πετάλου ή επαναλαμβανόμενα εξαρθρήματα σε νεαρή ηλικία, τραυματισμοί οι οποίοι δημιουργούν εύφορο έδαφος για την εμφάνιση χρόνιας αστάθειας.

Διάγνωση

Η διάγνωση αρχίζει με λήψη λεπτομερούς ιστορικού. Η λήψη ιστορικού περιλαμβάνει ερωτήσεις όπως πότε πρωτοεμφανίστηκαν τα συμπτώματα, αν υπήρξε οξύ εξάρθρημα, ποιες κινήσεις τα επιδεινώνουν και πόσες υποτροπές έχουν συμβεί. Η κλινική εξέταση αξιολογεί την κατεύθυνση και τον βαθμό της αστάθειας, την ελαστικότητα των ιστών, το νευρομυϊκό έλεγχο και τυχόν συνυπάρχουσες βλάβες τενόντων. Η μαγνητική τομογραφία με ή χωρίς αρθρογραφία αποκαλύπτει βλάβες επιχείλιου χόνδρου και θύλακο, ενώ μπορεί να πραγματοποιηθεί και αξονική τομογραφία. Ο συνδυασμός κλινικής αξιολόγησης και απεικονιστικών εξετάσεων επιτρέπει την εξατομίκευση της θεραπείας.

Συντηρητική θεραπεία για την αστάθεια ώμου

Σε πολλές περιπτώσεις, ιδίως στην ατραυματική αστάθεια, η πρώτη γραμμή αντιμετώπισης είναι η στοχευμένη φυσικοθεραπεία. Συνδυαστικά με τη φυσικοθεραπεία δίνεται έμφαση στις ασκήσεις για την ενίσχυση των μυών γύρω από την άρθρωση του ώμου. Η τροποποίηση δραστηριοτήτων που πυροδοτούν συμπτώματα και όπου χρειάζεται η βραχυχρόνια χρήση νάρθηκα βοηθούν να σπάσει ο κύκλος των υποτροπών.

Χειρουργική αντιμετώπιση της αστάθειας ώμου

Η χειρουργική αντιμετώπιση ενδείκνυται όταν η συντηρητική θεραπεία αποτύχει, όταν υπάρχουν σαφείς ανατομικές βλάβες ή όταν πρόκειται για νεαρό/αθλητή με υψηλό κίνδυνο υποτροπών μετά το πρώτο εξάρθρημα. Η επέμβαση εκλογής είναι η αρθροσκόπηση ώμου, κατά την οποία πραγματοποιείται αποκατάσταση ή ανακατασκευή των συνδέσμων ή άλλων δομών στον ώμο που προκαλούν την αστάθεια. Είναι πολύ σημαντικό βέβαια να αναλάβουν την επέμβαση εξειδικευμένοι ορθοπεδικοί χειρουργοί ώμου, ώστε να επιτευχθεί το βέλτιστο δυνατό αποτέλεσμα.

Μετά την αρθροσκόπηση ακολουθεί πρωτόκολλο αποκατάστασης. Σε πρώτη φάση έχει προτεραιότητα η προστασία της χειρουργημένης περιοχής με ανάρτηση και ελεγχόμενη παθητική κινητοποίηση. Ακολουθεί προοδευτική ενεργητική κίνηση και ενδυνάμωση. Η επιστροφή στην άθληση γίνεται σταδιακά, εφόσον έχει επανέλθει η λειτουργικότητα του άνω άκρου.

Πρόληψη υποτροπών και φροντίδα στην καθημερινότητα

Η πρόληψη στηρίζεται:

στη σωστή τεχνική στις αθλητικές κινήσεις
στη συνεπή προθέρμανση και διατάσεις πριν από έντονη δραστηριότητα, στην αποφυγή απότομων φορτίων πάνω από το κεφάλι όταν οι μύες δεν έχουν προετοιμαστεί κατάλληλα
στην εργονομία στον χώρο εργασίας.

Μετά από εξάρθρημα ή χειρουργείο, η πιστή τήρηση του προγράμματος φυσικοθεραπείας είναι ο ισχυρότερος προγνωστικός παράγοντας για τη διασφάλιση της σταθερότητας και λειτουργικότητας του ώμου και ολόκληρου του άνω άκρου.

Επιπλοκές της μη αντιμετωπιζόμενης αστάθειας

Η παρατεταμένη αστάθεια οδηγεί σε χρονιοποίηση του πόνου, επαναλαμβανόμενους μικροτραυματισμούς χόνδρου και επιχείλιου, και σταδιακά σε αρθρίτιδα ώμου. Η λειτουργικότητα περιορίζεται, η κίνηση καθίσταται τρομακτική, και συχνά επιδεινώνεται η ποιότητα ζωής. Η έγκαιρη διάγνωση και η ολοκληρωμένη θεραπευτική στρατηγική αποτρέπουν αυτή την εξέλιξη.

Γενικά, η αστάθεια ώμου είναι μια δυναμική κατάσταση που απειλεί σημαντικά την ακεραιότητα και λειτουργικότητα του άνω άκρου. Η σωστή κλινική εκτίμηση, η στοχευμένη αποκατάσταση και όταν χρειάζεται η αρθροσκοπική αποκατάσταση προσφέρουν εξαιρετικά αποτελέσματα, μειώνουν τις υποτροπές και προλαμβάνουν τη δευτεροπαθή αρθρίτιδα. Με εξατομικευμένο πλάνο και συνέπεια, οι περισσότεροι ασθενείς επιστρέφουν με ασφάλεια στις δραστηριότητές τους.