Κάταγμα κλείδας

Η κλείδα είναι το οστό που ενώνει λειτουργικά τον άνω κορμό με το άνω άκρο. Βρίσκεται ακριβώς κάτω από το δέρμα στην πρόσθια–άνω επιφάνεια του θώρακα, συνδέοντας το στέρνο με την ωμοπλάτη και σχηματίζοντας μαζί τους τον «ζυγό» της ωμικής ζώνης. Λειτουργεί ως το μοναδικό οστέινο μέσο σύνδεσης ανάμεσα στο θώρακα και το άνω άκρο, μεταφέρει φορτία κατά την κίνηση, σταθεροποιεί τον ώμο και ταυτόχρονα προστατεύει ζωτικές νευραγγειακές δομές (βραχιόνιο πλέγμα, υποκλείδια αγγεία). Όταν προκύψει ένα κάταγμα κλείδας, διαταράσσεται αυτή η μηχανική συνέχεια, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται πόνος, απώλεια λειτουργικότητας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, κίνδυνος επιπλοκών.

Τι είναι το κάταγμα κλείδας;

Με τον όρο κάταγμα κλείδας περιγράφουμε τη ρωγμή ή τη θραύση του οστού σε ένα ή περισσότερα σημεία. Αποτελεί περίπου 5% όλων των καταγμάτων στους ενήλικες, οπότε μόνο σπάνιο δεν είναι. Παρατηρείται σε όλες τις ηλικίες και όλες τις δραστηριότητες, με υψηλότερη επίπτωση σε αθλήματα επαφής και ταχύτητας (ποδόσφαιρο, ράγκμπι, ποδηλασία, μοτοσικλέτα, σκι), αλλά και σε απλές πτώσεις της καθημερινότητας.

Συνηθέστερα η βλάβη εντοπίζεται στο μέσο τριτημόριο του οστού (midshaft), πιο σπάνια κοντά στο στέρνο (έσω άκρο) ή προς την ωμοπλάτη (έξω άκρο). Το κάταγμα μπορεί να είναι απαρεκτόπιστο (τα τμήματα παραμένουν στη θέση τους), παρεκτοπισμένο (μετατοπισμένα άκρα), ή συντριπτικό (σε πολλαπλά κομμάτια). Επειδή η κλείδα είναι υποδόρια, το δέρμα μπορεί να τεθεί σε έντονη τάση. Σε βαριές κακώσεις δημιουργείται ανοικτό κάταγμα.

Συμπτώματα και κλινική εικόνα

Το κάταγμα κλείδας προκαλεί άμεσο, οξύ πόνο στην περιοχή, που επιδεινώνεται με κάθε προσπάθεια κίνησης του ώμου. Ο ασθενής συχνά στηρίζει το χέρι με το αντίθετο άκρο και κρατά τον ώμο χαμηλά και ελαφρά προς τα εμπρός. Παρατηρούνται οίδημα, εκχυμώσεις και παραμόρφωση πάνω από την κλείδα. Η ψηλάφηση είναι ιδιαίτερα επώδυνη και μπορεί να συνυπάρχει αίσθηση κριγμού με την κίνηση. Μούδιασμα ή παραισθησίες είναι σπάνια αλλά απαιτούν προσοχή, όπως και σημεία απειλής της ακεραιότητας των ιστών (δέρμα εξαιρετικά τεντωμένο ή που έχει υποστεί διάτρηση).

Μηχανισμός και αίτια πρόκλησης

Ο κλασικός μηχανισμός πρόκλησης είναι η πτώση πάνω στον ώμο ή η προσγείωση με τεντωμένο χέρι. Άλλοι συχνοί μηχανισμοί είναι η άμεση πλήξη της κλείδας (τροχαία, αθλητικές συγκρούσεις) και τα υψηλής ενέργειας ατυχήματα. Σε αναπτυσσόμενους σκελετούς (παιδιά/έφηβοι) η ελαστικότητα των οστών δημιουργεί συχνά ατελή κατάγματα, ενώ στους ηλικιωμένους η οστεοπενία/οστεοπόρωση προδιαθέτει σε κάταγμα ακόμη και μετά από μια φαινομενικά ακίνδυνη πτώση.

Τύποι καταγμάτων και ανατομικά σημεία ενδιαφέροντος

Παρότι ο ασθενής ακούει «κάταγμα κλείδας» σαν ενιαία διάγνωση, για τον ιατρό η εντόπιση και η μορφολογία καθορίζουν τη θεραπευτική στρατηγική. Τα κατάγματα ταξινομούνται:

  • Κατά εντόπιση: έσω (μεσοστερνικό), μέσο (midshaft), έξω (προς την ακρωμιοκλειδική).
  • Κατά παρεκτόπιση: απαρεκτόπιστα, παρεκτοπισμένα με επικάλυψη άκρων (εφίππευση) και/ή βράχυνση της κλείδας.
  • Κατά μοτίβο: εγκάρσιο, λοξό, σπειροειδές, συντριπτικό.
  • Κατά δέρμα: κλειστό ή ανοικτό.

 

Σύνθετες καταστάσεις είναι ο αιωρούμενος ώμος (floating shoulder), όταν το κάταγμα κλείδας συνυπάρχει με κάταγμα ωμοπλάτης, και οι πολλαπλές κακώσεις ώμου/θώρακα, που εντείνουν την πολυπλοκότητα της αντιμετώπισης.

Διάγνωση

Η διάγνωση τίθεται κλινικά και επιβεβαιώνεται με απλές ακτινογραφίες σε δύο προβολές, που δείχνουν τη θέση, την παρεκτόπιση και το μοτίβο του κατάγματος. Σε σύνθετους τραυματισμούς ή όταν χρειάζεται λεπτομερής απεικόνιση της πάσχουσας περιοχής έχει ένδειξη η αξονική τομογραφία, η οποία επίσης βοηθά στον προεγχειρητικό σχεδιασμό. Η αξιολόγηση του δέρματος, της αιμάτωσης του άκρου και της νευρολογικής κατάστασης είναι εξίσου κρίσιμη στο αρχικό στάδιο.

Συντηρητική θεραπεία

Η πλειονότητα των ανεπίπλεκτων, απαρεκτόπιστων ή ήπια παρεκτοπισμένων καταγμάτων αντιμετωπίζεται μη χειρουργικά. Η βασική αρχή αντιμετώπισης περιλαμβάνει:

  • λήψη αναλητικών φαρμάκων
  • ανάρτηση του άνω άκρου για 4–6 εβδομάδες
  • σταδιακή επάνοδος της κινητικότητας με καθοδηγούμενη φυσικοθεραπεία.

Εξειδικευμένοι νάρθηκες κλείδας μπορούν να βοηθήσουν σε επιλεγμένα μοτίβα, αρκεί να εφαρμόζονται σωστά και να μην προκαλούν δερματικές ενοχλήσεις. Η επούλωση ολοκληρώνεται τυπικά σε 3–6 μήνες, με ενδιάμεσους ελέγχους. Παρά την καλή πρόγνωση, ένα ποσοστό ασθενών (~15% σε 6 μήνες σε ορισμένα μοτίβα) μπορεί να εμφανίσει ψευδάρθρωση ή καθυστερημένη πώρωση, ειδικά όταν συνυπάρχουν μεγάλη παρεκτόπιση, συντριβή ή άλλα ζητήματα. Γι’ αυτό η απόφαση συντηρητικής αγωγής οφείλει να είναι εξατομικευμένη, με βάση και την πιθανότητα ανεπιτυχούς πώρωσης του κατάγματος.

Χειρουργική αποκατάσταση ενός κατάγματος κλείδας

Η χειρουργική αποκατάσταση στοχεύει στην ανατομική ανάταξη, τη σταθερή οστεοσύνθεση και την ασφαλή, ταχύτερη λειτουργική επάνοδο. Υπάρχουν δύο τενικές οστεοσύνθεσης που μπορούν να εφαρμοστούν, η καθεμία με τις κατάλληλες ενδείξεις:

  • Ανοικτή ανάταξη και εσωτερική οστεοσύνθεση με πλάκα και βίδες
  • Ενδομυελική ήλωση.

Τις τεχνικές αυτές εφαρμόζουν με εξαιρετικά ποσοστά επιτυχίας οι εξειδικευμένοι ορθοπεδικοί χειρουργοί ώμου που απαρτίζουν τη Hellenic Shoulder Clinic.

Οφέλη χειρουργικής αποκατάστασης

Τα πλεονεκτήματα της χειρουργικής αποκατάστασης περιλαμβάνουν γρηγορότερη επιστροφή σε εργασία/άθληση, λιγότερο πόνο χάρη στη σταθερότητα, υψηλότερη πιθανότητα πώρωσης και μικρότερο ρίσκο σημαντικής παραμόρφωσης.

Αποκατάσταση και επιστροφή στις δραστηριότητες

Η σωστή αποκατάσταση είναι απαραίτητη για την επιτυχή επάνοδο του ασθενούς σε μια ενεργή, χωρίς προβλήματα καθημερινότητα.  Ακολουθεί σταδιακή πρόοδο:

  • Οξύ στάδιο: έλεγχος πόνου–οιδήματος, ανάρτηση, ήπιες παθητικές–βοηθούμενες κινήσεις εντός ανώδυνων τόξων.
  • Ενδιάμεσο στάδιο: προοδευτική ενεργητική κινητοποίηση, επανεκπαίδευση ωμοπλάτης, ήπιες ισομετρικές ασκήσεις.
  • Προχωρημένο στάδιο: ενδυνάμωση στροφικού πετάλου και πρόσθετων δομών, ιδιοδεκτικότητα, λειτουργικές κινήσεις και σταδιακή έκθεση σε απαιτητικά φορτία.

Η επιστροφή στην εργασία και στον αθλητισμό δεν βασίζεται μόνο στον χρόνο, αλλά και σε κλινικά και λειτουργικά κριτήρια: να έχει προχωρήσει η πώρωση του κατάγματος και να έχει επανέλθει η δύναμη και ο έλεγχος του ώμου.

Γενικά, το κάταγμα κλείδας είναι συχνό, επώδυνο αλλά απολύτως αντιμετωπίσιμο τραύμα. Η σωστή αρχική εκτίμηση, ο εξατομικευμένος σχεδιασμός (συντηρητικός ή χειρουργικός) και η μεθοδική αποκατάσταση εξασφαλίζουν υψηλά ποσοστά πώρωσης, ταχεία επιστροφή στη δραστηριότητα και άριστη λειτουργικότητα. Εάν υποψιάζεστε κάταγμα ή αντιμετωπίζετε επίμονο πόνο/παραμόρφωση στην περιοχή, η έγκαιρη ιατρική εκτίμηση είναι το πρώτο βήμα για ασφαλή και οριστική λύση.