Το ασβέστωμα ώμου είναι μια σχετικά συχνή πάθηση που μπορεί να προκαλέσει έντονο πόνο, δυσκολία στην κίνηση και σημαντικό περιορισμό στις καθημερινές δραστηριότητες. Πρόκειται ουσιαστικά για την εναπόθεση κρυστάλλων ασβεστίου μέσα σε έναν ή περισσότερους τένοντες του στροφικού πετάλου του ώμου, συχνότερα στον τένοντα του υπερακανθίου. Σε ορισμένους ανθρώπους η ασβεστοποίηση εντοπίζεται τυχαία σε μια ακτινογραφία και δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα, ενώ σε άλλους μπορεί να οδηγήσει σε αιφνίδιο και ιδιαίτερα έντονο πόνο. Η κλινική εικόνα επομένως διαφέρει σημαντικά από ασθενή σε ασθενή και δεν εξαρτάται μόνο από το μέγεθος της εναπόθεσης ασβεστίου.
Αν και η λέξη «ασβέστωμα» συχνά δημιουργεί ανησυχία, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν πρόκειται για μια επικίνδυνη κατάσταση. Το ασβέστωμα ώμου συνδέεται περισσότερο με μια ιδιαίτερη διαδικασία που συμβαίνει μέσα στον τένοντα και όχι απλώς με τη φυσιολογική «φθορά» μιας άρθρωσης. Η πάθηση μπορεί να περάσει από διαφορετικά στάδια, με περιόδους κατά τις οποίες ο ασθενής δεν αισθάνεται σχεδόν τίποτα και άλλες κατά τις οποίες ο πόνος γίνεται εξαιρετικά έντονος. Η σωστή διάγνωση επιτρέπει να επιλεγεί η κατάλληλη θεραπεία με βάση τη φάση της νόσου, την ένταση των συμπτωμάτων και τις λειτουργικές ανάγκες του ασθενούς.
Τι ακριβώς είναι το ασβέστωμα ώμου;
Το ασβέστωμα ώμου αναφέρεται στην παρουσία εναποθέσεων αλάτων ασβεστίου, κυρίως με τη μορφή κρυστάλλων υδροξυαπατίτη, μέσα στους τένοντες που περιβάλλουν την άρθρωση του ώμου. Οι τένοντες αυτοί αποτελούν το λεγόμενο στροφικό πέταλο και συμμετέχουν καθοριστικά στη σταθερότητα και στην κίνηση του άνω άκρου. Η περιοχή που προσβάλλεται συχνότερα είναι ο τένοντας του υπερακανθίου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορούν να επηρεαστούν και άλλοι τένοντες του στροφικού πετάλου. Η κατάσταση ονομάζεται επίσης ασβεστοποιός τενοντοπάθεια του ώμου.
Η εναπόθεση ασβεστίου δεν πρέπει να συγχέεται με το ασβέστιο που βρίσκεται φυσιολογικά στα οστά ούτε σημαίνει ότι ο οργανισμός έχει απαραίτητα αυξημένα επίπεδα ασβεστίου στο αίμα. Πρόκειται για μια τοπική διαδικασία που εξελίσσεται μέσα στον ίδιο τον τένοντα. Για τον λόγο αυτό, το ασβέστωμα ώμου δεν προκαλείται συνήθως επειδή κάποιος καταναλώνει πολλά γαλακτοκομικά ή λαμβάνει ασβέστιο μέσω της διατροφής. Η διακοπή τροφών που περιέχουν ασβέστιο δεν αποτελεί επομένως συνήθη θεραπευτική αντιμετώπιση της πάθησης.
Γιατί δημιουργείται ασβέστωμα ώμου;
Η ακριβής αιτία της ασβεστοποιού τενοντοπάθειας δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως. Φαίνεται ότι ο τένοντας περνά μέσα από μια σειρά βιολογικών αλλαγών που μπορούν προσωρινά να μετατρέψουν ορισμένα κύτταρά του και να οδηγήσουν στην παραγωγή και εναπόθεση ασβεστίου. Η διαδικασία δεν θεωρείται απλώς αποτέλεσμα χρόνιας τριβής ή γήρανσης, καθώς το ασβέστωμα ώμου εμφανίζεται συχνά σε ανθρώπους μέσης ηλικίας που κατά τα άλλα δεν έχουν σοβαρή εκφυλιστική νόσο του ώμου. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί χωρίς να υπάρχει προηγούμενος τραυματισμός.
Ορισμένοι παράγοντες φαίνεται ότι συνδέονται με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης της πάθησης, χωρίς να αποτελούν απαραίτητα άμεσες αιτίες. Οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις πάνω από το ύψος του κεφαλιού, η αυξημένη μηχανική επιβάρυνση του ώμου και ορισμένοι μεταβολικοί ή ενδοκρινικοί παράγοντες έχουν συσχετιστεί με την ασβεστοποιό τενοντοπάθεια. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί ασθενείς με ασβέστωμα ώμου δεν παρουσιάζουν κανέναν προφανή προδιαθεσικό παράγοντα. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους η πάθηση θεωρείται περισσότερο μια σύνθετη βιολογική διαδικασία του τένοντα παρά μια απλή συνέπεια υπερκόπωσης.
Σε ποιες ηλικίες εμφανίζεται συχνότερα;
Το ασβέστωμα ώμου παρατηρείται συχνότερα σε ενήλικες μέσης ηλικίας, συνήθως μεταξύ περίπου 30 και 60 ετών. Αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή διαφοροποιεί την πάθηση από αρκετές άλλες παθήσεις του ώμου που γίνονται συχνότερες σε μεγαλύτερες ηλικίες λόγω εκφυλιστικών αλλαγών. Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι κατά τα άλλα δραστήριος και χωρίς σημαντικό ιστορικό τραυματισμού και παρ’ όλα αυτά να εμφανίσει ξαφνικά έντονο πόνο. Σε αρκετές περιπτώσεις μάλιστα η παρουσία της ασβεστοποίησης προηγείται για μεγάλο χρονικό διάστημα της εμφάνισης συμπτωμάτων.
Η πάθηση μπορεί να αφορά είτε τον έναν είτε, λιγότερο συχνά, και τους δύο ώμους. Το γεγονός ότι εντοπίζεται μια εναπόθεση ασβεστίου δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αυτή ευθύνεται για κάθε ενόχληση που αισθάνεται ο ασθενής. Η αξιολόγηση των συμπτωμάτων πρέπει επομένως να συνδυάζεται με την κλινική εξέταση και την απεικόνιση, ώστε να διαπιστωθεί εάν το ασβέστωμα ώμου είναι πράγματι η αιτία του πόνου.
Πώς εξελίσσεται το ασβέστωμα ώμου;
Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της πάθησης είναι ότι μπορεί να ακολουθεί διαφορετικές φάσεις. Αρχικά δημιουργούνται αλλαγές μέσα στον τένοντα οι οποίες ευνοούν τον σχηματισμό της ασβεστοποίησης. Ακολουθεί η φάση κατά την οποία το ασβέστιο έχει σχηματιστεί και μπορεί να παραμένει σχετικά σταθερό για μεγάλο χρονικό διάστημα, ακόμη και χωρίς σημαντικά συμπτώματα. Σε επόμενο στάδιο ο οργανισμός μπορεί να αρχίσει να διασπά και να απορροφά το ασβέστιο.
Παραδόξως, αυτή η φάση απορρόφησης μπορεί να είναι και η πιο επώδυνη. Όταν το ασβέστωμα ώμου αρχίζει να αποδομείται, μπορεί να προκληθεί έντονη τοπική φλεγμονώδης αντίδραση, με αποτέλεσμα ο ασθενής να εμφανίσει αιφνίδιο και πολύ δυνατό πόνο. Ο πόνος μπορεί να εμφανιστεί χωρίς προηγούμενη έντονη δραστηριότητα και σε ορισμένες περιπτώσεις να είναι τόσο σοβαρός ώστε ακόμη και μικρές κινήσεις του άνω άκρου να γίνονται δύσκολες. Μετά την απορρόφηση, ο τένοντας μπορεί σταδιακά να επανέλθει και τα συμπτώματα να υποχωρήσουν.
Ποια συμπτώματα προκαλεί το ασβέστωμα ώμου;
Το βασικότερο σύμπτωμα είναι ο πόνος. Ο πόνος συνήθως εντοπίζεται στο επάνω ή εξωτερικό μέρος του ώμου και μπορεί να αντανακλά προς το εξωτερικό τμήμα του βραχίονα. Συχνά επιδεινώνεται όταν ο ασθενής σηκώνει το χέρι πάνω από το επίπεδο του ώμου, προσπαθεί να φορέσει ένα ρούχο, να χτενιστεί ή να πιάσει ένα αντικείμενο από ένα ψηλό ράφι. Σε ορισμένες περιπτώσεις το ασβέστωμα ώμου προκαλεί πόνο ακόμη και όταν το χέρι παραμένει ακίνητο.
Χαρακτηριστικός μπορεί να είναι και ο νυχτερινός πόνος. Πολλοί ασθενείς δυσκολεύονται να κοιμηθούν στην πλευρά του πάσχοντος ώμου και ξυπνούν όταν αλλάζουν θέση κατά τη διάρκεια της νύχτας. Όταν η φλεγμονή είναι έντονη, ακόμη και η προσπάθεια να σηκωθεί το χέρι μπορεί να προκαλεί πολύ ισχυρό πόνο, δημιουργώντας την εντύπωση ότι ο ώμος έχει «μπλοκάρει». Η πραγματική μυϊκή δύναμη μπορεί να είναι φυσιολογική, αλλά ο ασθενής αποφεύγει την κίνηση λόγω του πόνου.
Μπορεί να υπάρχει ασβέστωμα ώμου χωρίς πόνο;
Ναι. Δεν προκαλούν όλες οι ασβεστοποιήσεις συμπτώματα και αρκετές ανακαλύπτονται τυχαία κατά τη διάρκεια ακτινογραφικού ελέγχου που γίνεται για διαφορετικό λόγο. Ένα μικρό ή ακόμη και σχετικά μεγάλο ασβέστωμα ώμου μπορεί να παραμείνει ασυμπτωματικό για μεγάλο χρονικό διάστημα. Επομένως, η ακτινογραφική εικόνα από μόνη της δεν καθορίζει ούτε τη βαρύτητα της κατάστασης ούτε την ανάγκη θεραπείας.
Η αντιμετώπιση βασίζεται κυρίως στα συμπτώματα και στον λειτουργικό περιορισμό. Ένας άνθρωπος χωρίς πόνο και χωρίς δυσκολία στις καθημερινές του δραστηριότητες δεν αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο όπως κάποιος που δεν μπορεί να σηκώσει το χέρι ή να κοιμηθεί εξαιτίας του πόνου. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η θεραπεία πρέπει να εξατομικεύεται.
Ασβέστωμα ώμου και έντονος ξαφνικός πόνος
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές εκδηλώσεις είναι η ξαφνική εμφάνιση πολύ έντονου πόνου. Ο ασθενής με ασβέστωμα ώμου μπορεί να θυμάται ότι την προηγούμενη ημέρα ήταν σχεδόν καλά και μέσα σε λίγες ώρες να δυσκολεύεται ακόμη και να μετακινήσει το χέρι του. Η εικόνα αυτή συνδέεται συχνά με τη φάση κατά την οποία ο οργανισμός επιχειρεί να απορροφήσει την εναπόθεση ασβεστίου. Η έντονη φλεγμονή γύρω από τον τένοντα και τον υπακρωμιακό θύλακο είναι αυτή που ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για τον οξύ πόνο.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η πολύ επώδυνη αυτή φάση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η πάθηση έχει «χειροτερέψει» μόνιμα. Αντίθετα, σε κάποιες περιπτώσεις αποτελεί μέρος της φυσικής διαδικασίας απομάκρυνσης του ασβεστίου. Παρ’ όλα αυτά, όταν το ασβέστωμα ώμου προκαλεί τόσο σοβαρό πόνο, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση ώστε να αποκλειστούν άλλες παθήσεις και να επιλεγεί αποτελεσματική αναλγητική και αντιφλεγμονώδης αντιμετώπιση.
Γιατί πονά περισσότερο ο ώμος τη νύχτα;
Ο νυχτερινός πόνος είναι συχνός στις παθήσεις του στροφικού πετάλου και το ασβέστωμα ώμου δεν αποτελεί εξαίρεση. Η πίεση της πάσχουσας περιοχής όταν κάποιος ξαπλώνει πάνω στον ώμο μπορεί να ενισχύσει τον πόνο, ενώ συγκεκριμένες θέσεις του χεριού αυξάνουν τη μηχανική πίεση στους ερεθισμένους ιστούς. Παράλληλα, όταν ο οργανισμός βρίσκεται σε ηρεμία, ο πόνος γίνεται συχνά περισσότερο αντιληπτός καθώς δεν υπάρχουν άλλες δραστηριότητες που να αποσπούν την προσοχή. Για ορισμένους ασθενείς, η διαταραχή του ύπνου αποτελεί τελικά το πιο ενοχλητικό σύμπτωμα της πάθησης.
Η αλλαγή της θέσης ύπνου και η σωστή υποστήριξη του χεριού με μαξιλάρι μπορούν σε ορισμένες περιπτώσεις να μειώσουν προσωρινά την ενόχληση. Ωστόσο, όταν ο νυχτερινός πόνος επιμένει ή επιδεινώνεται, είναι σημαντικό να διερευνηθεί η πραγματική αιτία. Δεν οφείλεται κάθε πόνος του ώμου σε ασβεστοποίηση, ακόμη και όταν υπάρχει γνωστό ασβέστωμα ώμου στην ακτινογραφία.
Πώς γίνεται η διάγνωση για το ασβέστωμα ώμου;
Η διάγνωση ξεκινά από το ιστορικό και την κλινική εξέταση. Ο γιατρός αξιολογεί πότε εμφανίστηκε ο πόνος, ποιες κινήσεις τον επιδεινώνουν, αν υπάρχει νυχτερινή ενόχληση και κατά πόσο έχει περιοριστεί η λειτουργία του ώμου. Ελέγχεται επίσης το ενεργητικό και παθητικό εύρος κίνησης, η μυϊκή δύναμη και η παρουσία σημείων που μπορεί να υποδηλώνουν άλλες παθήσεις του στροφικού πετάλου. Η εξέταση είναι απαραίτητη επειδή αρκετές διαφορετικές παθήσεις του ώμου προκαλούν παρόμοια συμπτώματα.
Η απλή ακτινογραφία μπορεί συχνά να αποκαλύψει πολύ καθαρά το ασβέστωμα ώμου. Η εναπόθεση εμφανίζεται ως περιοχή αυξημένης πυκνότητας κοντά στην κατάφυση των τενόντων στο βραχιόνιο οστό. Ανάλογα με το στάδιο της πάθησης, μπορεί να φαίνεται συμπαγής και καλά περιγεγραμμένη ή περισσότερο ασαφής και διάχυτη. Η μορφολογία αυτή μπορεί να βοηθήσει στην εκτίμηση της φάσης στην οποία βρίσκεται η ασβεστοποίηση.
Υπέρηχος και ασβέστωμα ώμου
Ο υπέρηχος αποτελεί ιδιαίτερα χρήσιμη εξέταση για την αξιολόγηση των τενόντων του ώμου. Μπορεί να εντοπίσει την ασβεστοποίηση, να δείξει το ακριβές σημείο όπου βρίσκεται και να δώσει πληροφορίες σχετικά με το μέγεθος και τη σύστασή της. Παράλληλα, επιτρέπει την εξέταση των υπόλοιπων δομών του στροφικού πετάλου και μπορεί να αναδείξει φλεγμονή του υπακρωμιακού θυλάκου ή άλλες συνοδές αλλοιώσεις. Ένα σημαντικό πλεονέκτημα είναι ότι ο ώμος μπορεί να εξεταστεί δυναμικά κατά τη διάρκεια της κίνησης.
Ο υπέρηχος έχει επίσης θεραπευτική χρησιμότητα. Όταν αποφασιστεί η πραγματοποίηση καθοδηγούμενης παρακέντησης και έκπλυσης της ασβεστοποίησης, η υπερηχογραφική εικόνα επιτρέπει την ακριβή τοποθέτηση της βελόνας μέσα στην εναπόθεση. Με αυτόν τον τρόπο, το ασβέστωμα ώμου μπορεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις να αντιμετωπιστεί με ελάχιστα επεμβατική τεχνική χωρίς χειρουργείο.
Χρειάζεται μαγνητική τομογραφία;
Η μαγνητική τομογραφία δεν είναι πάντα απαραίτητη για τη διάγνωση. Η απλή ακτινογραφία και ο υπέρηχος είναι συχνά αρκετά για να επιβεβαιώσουν την παρουσία του ασβεστώματος. Η μαγνητική μπορεί όμως να χρησιμοποιηθεί όταν υπάρχουν συμπτώματα που δημιουργούν υποψία για παράλληλη βλάβη του στροφικού πετάλου, όταν η κλινική εικόνα δεν εξηγείται πλήρως από την ασβεστοποίηση ή όταν σχεδιάζεται χειρουργική αντιμετώπιση. Παρέχει λεπτομερείς πληροφορίες για τους τένοντες, τους μυς, τον θύλακο και τις υπόλοιπες μαλακές δομές της άρθρωσης.
Η ύπαρξη ασβεστώματος ώμου στη μαγνητική πρέπει πάντως να αξιολογείται σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες εξετάσεις. Οι ασβεστοποιήσεις απεικονίζονται συχνά πιο άμεσα στην ακτινογραφία ή στον υπέρηχο, ενώ η μαγνητική είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για την αξιολόγηση των συνοδών παθολογικών καταστάσεων.
Με ποιες παθήσεις μπορεί να μπερδευτεί;
Ο πόνος στον ώμο δεν είναι ειδικό σύμπτωμα και μπορεί να οφείλεται σε πολλές διαφορετικές αιτίες. Το ασβέστωμα ώμου μπορεί να παρουσιάζει παρόμοια εικόνα με τενοντίτιδα ώμου ή ρήξη τένοντα ώμου, υπακρωμιακή θυλακίτιδα, δυσκαμψία του ώμου ή οστεοαρθρίτιδα. Μερικές φορές ο πόνος που γίνεται αντιληπτός στην περιοχή του ώμου μπορεί ακόμη να προέρχεται από τον αυχένα και να σχετίζεται με ερεθισμό νευρικών δομών. Η σωστή κλινική αξιολόγηση είναι επομένως σημαντική πριν αποδοθούν τα συμπτώματα αποκλειστικά στην ασβεστοποίηση.
Μία επιπλέον δυσκολία είναι ότι περισσότερες από μία καταστάσεις μπορεί να συνυπάρχουν. Για παράδειγμα, ένας ασθενής μπορεί να έχει ασβέστωμα μαζί με ερεθισμό του υπακρωμιακού θυλάκου ή με άλλη τενοντοπάθεια. Η αντιμετώπιση σε αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να στοχεύει όχι μόνο στην ακτινογραφική εικόνα αλλά συνολικά στις δομές που προκαλούν τον πόνο και τον περιορισμό.
Είναι το ασβέστωμα ώμου το ίδιο με την τενοντίτιδα;
Όχι ακριβώς. Το ασβέστωμα ώμου αποτελεί συγκεκριμένη μορφή τενοντοπάθειας στην οποία υπάρχει εναπόθεση αλάτων ασβεστίου μέσα στον τένοντα. Ο όρος «τενοντίτιδα» χρησιμοποιείται συχνά γενικότερα για τον πόνο ή τη φλεγμονή ενός τένοντα, αν και πολλές χρόνιες τενοντοπάθειες χαρακτηρίζονται περισσότερο από μεταβολές στη δομή του τένοντα παρά από κλασική φλεγμονή. Στην λεγόμενη ασβεστοποιό τενοντίτιδα ώμου υπάρχει μια ιδιαίτερη βιολογική διαδικασία σχηματισμού και πιθανής απορρόφησης του ασβεστίου.
Παράλληλα, η παρουσία του ασβεστώματος μπορεί να προκαλέσει δευτερογενώς σημαντική φλεγμονώδη αντίδραση στους γύρω ιστούς. Έτσι εξηγείται γιατί ένας ασθενής μπορεί να παρουσιάσει πολύ πιο έντονο πόνο από κάποιον με μια απλή τενοντοπάθεια. Η διάκριση των δύο καταστάσεων έχει σημασία επειδή ορισμένες θεραπείες στοχεύουν ειδικά στην εναπόθεση ασβεστίου.
Είναι το ασβέστωμα ώμου το ίδιο με τον παγωμένο ώμο;
Πρόκειται για διαφορετικές παθήσεις, αν και μερικές φορές μπορεί να έχουν παρόμοια συμπτώματα ή ακόμη και να συνυπάρχουν. Στον παγωμένο ώμο αναπτύσσεται σημαντική δυσκαμψία της άρθρωσης με περιορισμό τόσο της ενεργητικής όσο και της παθητικής κίνησης. Στο ασβέστωμα ώμου, αντίθετα, η κίνηση μπορεί να είναι πολύ επώδυνη αλλά ο βαθμός πραγματικής δυσκαμψίας διαφέρει. Ο πόνος μπορεί να κάνει τον ασθενή να μην κινεί το χέρι του, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η άρθρωση έχει χάσει μηχανικά το εύρος κίνησής της.
Σε παρατεταμένες περιπτώσεις, πάντως, η αποφυγή της κίνησης μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη δευτερογενούς δυσκαμψίας. Για τον λόγο αυτό η αποκατάσταση της κίνησης αποτελεί σημαντικό στοιχείο της θεραπευτικής στρατηγικής όταν το επιτρέπει ο πόνος.
Μπορεί το ασβέστωμα ώμου να φύγει μόνο του;
Ναι, σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να υπάρξει αυτόματη απορρόφηση του ασβεστίου. Η φυσική πορεία της πάθησης περιλαμβάνει σε πολλούς ασθενείς μια φάση κατά την οποία ο οργανισμός αρχίζει σταδιακά να διασπά την εναπόθεση. Αυτό σημαίνει ότι το ασβέστωμα ώμου δεν είναι απαραίτητα μια μόνιμη αλλοίωση και δεν απαιτεί αυτομάτως χειρουργική επέμβαση. Ο χρόνος που απαιτείται, ωστόσο, διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Σε ορισμένους ασθενείς τα συμπτώματα υποχωρούν σχετικά σύντομα, ενώ σε άλλους το ασβέστωμα ώμου μπορεί να επιμένει για μήνες ή περισσότερο. Η επιλογή θεραπείας εξαρτάται από το επίπεδο του πόνου, τη διάρκεια των συμπτωμάτων, το μέγεθος και τα χαρακτηριστικά της εναπόθεσης καθώς και το κατά πόσο ο ασθενής μπορεί να χρησιμοποιεί φυσιολογικά το χέρι του. Η αναμονή επομένως δεν αποτελεί πάντοτε την κατάλληλη λύση, ιδιαίτερα όταν υπάρχει σημαντικός λειτουργικός περιορισμός.
Πώς αντιμετωπίζεται αρχικά το ασβέστωμα ώμου;
Η θεραπεία στις περισσότερες περιπτώσεις ξεκινά συντηρητικά. Στόχος είναι αρχικά να ελεγχθεί ο πόνος, να μειωθεί η φλεγμονώδης αντίδραση και να διατηρηθεί όσο γίνεται καλύτερα η κινητικότητα του ώμου. Η προσωρινή τροποποίηση δραστηριοτήτων που προκαλούν έντονο πόνο μπορεί να είναι χρήσιμη, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα πλήρη ακινητοποίηση του άνω άκρου για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η παρατεταμένη αποφυγή της κίνησης μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο δυσκαμψίας.
Ανάλογα με τον ασθενή, μπορεί να χρησιμοποιηθούν αναλγητικά ή αντιφλεγμονώδη φάρμακα, εφόσον είναι κατάλληλα με βάση το συνολικό ιατρικό ιστορικό του. Η αντιμετώπιση για ένα ασβέστωμα ώμου εξατομικεύεται, καθώς δεν έχουν όλοι οι ασθενείς την ίδια ένταση πόνου ούτε βρίσκονται στο ίδιο στάδιο της πάθησης. Σε ήπιες περιπτώσεις, η συντηρητική αγωγή και η σταδιακή αποκατάσταση της κινητικότητας μπορεί να είναι αρκετές.
Φυσικοθεραπεία για ασβέστωμα ώμου
Η φυσικοθεραπεία μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος της αντιμετώπισης, ιδιαίτερα όταν έχει περιοριστεί η κινητικότητα ή όταν ο πόνος έχει οδηγήσει σε μειωμένη χρήση του άνω άκρου. Στόχος δεν είναι απλώς να «σπάσει» το ασβέστιο μέσω ασκήσεων, αλλά να διατηρηθεί ή να αποκατασταθεί η φυσιολογική μηχανική του ώμου. Το πρόγραμμα μπορεί να περιλαμβάνει ασκήσεις κινητικότητας, σταδιακή ενδυνάμωση των μυών του στροφικού πετάλου και εκπαίδευση της ωμοπλάτης. Η ένταση και το είδος των ασκήσεων πρέπει να προσαρμόζονται στη φάση των συμπτωμάτων.
Σε μια πολύ οξεία και επώδυνη φάση δεν είναι συνήθως χρήσιμο να πιέζεται ο ώμος με έντονες ασκήσεις που προκαλούν σημαντικό πόνο. Καθώς τα συμπτώματα μειώνονται, η άσκηση αποκτά μεγαλύτερη σημασία για την επαναφορά της λειτουργικότητας. Η αποκατάσταση μετά από ασβέστωμα ώμου δεν αφορά μόνο την εξαφάνιση του πόνου, αλλά και την επιστροφή της δύναμης, του ελέγχου και του πλήρους εύρους κίνησης.
Έγχυση κορτιζόνης και ασβέστωμα ώμου
Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να χρησιμοποιηθεί τοπική έγχυση κορτικοστεροειδούς για την αντιμετώπιση της έντονης φλεγμονής και του πόνου, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει ερεθισμός του υπακρωμιακού θυλάκου. Η έγχυση δεν έχει ως κύριο στόχο να εξαφανίσει την ίδια την εναπόθεση ασβεστίου. Στόχος είναι περισσότερο να περιοριστεί η φλεγμονώδης αντίδραση που προκαλεί τα συμπτώματα και να επιτραπεί στον ασθενή να χρησιμοποιήσει καλύτερα το άνω άκρο του. Η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται εξατομικευμένα και όχι να εφαρμόζεται ως αυτόματη λύση κάθε φορά που υπάρχει ασβέστωμα ώμου.
Οι επαναλαμβανόμενες ενέσεις χωρίς σαφή ένδειξη δεν αποτελούν γενικά στρατηγική μακροχρόνιας αντιμετώπισης. Χρειάζεται να αξιολογείται η αιτία των συμπτωμάτων, η κατάσταση του τένοντα και η συνολική εικόνα της άρθρωσης πριν επιλεγεί οποιαδήποτε επεμβατική θεραπεία.
Πότε χρειάζεται χειρουργείο το ασβέστωμα ώμου;
Η μεγάλη πλειονότητα των ασθενών δεν οδηγείται άμεσα σε χειρουργική επέμβαση. Το χειρουργείο εξετάζεται περισσότερο όταν τα συμπτώματα παραμένουν σημαντικά για μεγάλο χρονικό διάστημα παρά την κατάλληλη συντηρητική αντιμετώπιση ή όταν ο λειτουργικός περιορισμός επηρεάζει σοβαρά την καθημερινότητα, την εργασία ή τον ύπνο. Λαμβάνεται επίσης υπόψη το μέγεθος και η θέση της ασβεστοποίησης καθώς και η πιθανή συνύπαρξη άλλων βλαβών του ώμου. Δεν υπάρχει επομένως ένα συγκεκριμένο μέγεθος ασβεστώματος που από μόνο του να σημαίνει ότι απαιτείται επέμβαση.
Όταν η συντηρητική θεραπεία αποτυγχάνει, το ασβέστωμα ώμου μπορεί να αντιμετωπιστεί με αρθροσκόπηση ώμου. Η επέμβαση πραγματοποιείται μέσα από μικρές οπές, με τη χρήση κάμερας και ειδικών εργαλείων, ώστε να εντοπιστεί και να αφαιρεθεί η εναπόθεση ασβεστίου. Αν κατά τη διαδικασία διαπιστωθεί σημαντικό έλλειμμα του τένοντα μετά την αφαίρεση της ασβεστοποίησης, ενδέχεται να χρειαστεί και αποκατάσταση του τένοντα.
Πώς γίνεται η αρθροσκόπηση ώμου;
Η αρθροσκόπηση επιτρέπει στον χειρουργό να εξετάσει τις δομές του ώμου με μεγάλη ακρίβεια μέσα από μικρές τομές. Αφού εντοπιστεί η περιοχή της ασβεστοποίησης, πραγματοποιείται άνοιγμα του τένοντα στο κατάλληλο σημείο και απομάκρυνση όσο το δυνατόν μεγαλύτερου μέρους της εναπόθεσης. Δεν είναι πάντοτε απαραίτητο να αφαιρεθεί κάθε μικροσκοπικό υπόλειμμα ασβεστίου, καθώς ο οργανισμός μπορεί να απορροφήσει το υπόλοιπο υλικό. Παράλληλα μπορούν να αντιμετωπιστούν άλλες σημαντικές αλλοιώσεις, εφόσον υπάρχουν.
Η μετεγχειρητική αποκατάσταση εξαρτάται από το τι ακριβώς πραγματοποιήθηκε κατά την επέμβαση. Εάν αφαιρέθηκε μόνο το ασβέστωμα ώμου, η κινητοποίηση μπορεί συνήθως να αρχίσει σχετικά νωρίς. Εάν όμως χρειάστηκε συρραφή του στροφικού πετάλου, το πρόγραμμα αποκατάστασης είναι διαφορετικό και απαιτεί μεγαλύτερη προστασία του τένοντα μέχρι να επουλωθεί.
Πόσο διαρκεί η αποκατάσταση;
Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη διάρκεια για όλους τους ασθενείς. Σε ήπιες περιπτώσεις που αντιμετωπίζονται χωρίς επέμβαση, η βελτίωση μπορεί να αρχίσει μέσα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, ενώ σε άλλους η υποχώρηση των συμπτωμάτων εξελίσσεται πιο αργά. Το στάδιο της πάθησης, η ένταση της φλεγμονής, η ύπαρξη δυσκαμψίας και η φυσική κατάσταση του ώμου επηρεάζουν την πορεία. Για αυτό δύο ασθενείς με παρόμοια ακτινογραφική εικόνα μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετικούς χρόνους αποκατάστασης.
Μετά από επεμβατική αντιμετώπιση, η επιστροφή στις δραστηριότητες γίνεται σταδιακά. Αν έχει πραγματοποιηθεί μόνο αφαίρεση του ασβεστώματος, η διαδικασία συνήθως είναι ταχύτερη από ό,τι όταν έχει χρειαστεί ταυτόχρονη αποκατάσταση τένοντα. Η πλήρης επάνοδος μετά από ασβέστωμα ώμου πρέπει να βασίζεται στην επανάκτηση του εύρους κίνησης, της δύναμης και της λειτουργίας και όχι μόνο στο αν έχει υποχωρήσει ο πόνος.
Τι πρέπει να αποφεύγει κάποιος όταν πονά ο ώμος;
Κατά την οξεία φάση είναι λογικό να περιορίζονται προσωρινά οι δραστηριότητες που προκαλούν έντονο πόνο, ιδιαίτερα οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις πάνω από το κεφάλι ή η άρση σημαντικού βάρους με το χέρι μακριά από το σώμα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο ώμος πρέπει να παραμένει συνεχώς ακίνητος. Η πλήρης ακινησία για μεγάλο διάστημα μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη δυσκαμψία και να δυσκολέψει την αποκατάσταση.
Η δραστηριότητα πρέπει να προσαρμόζεται στο επίπεδο των συμπτωμάτων. Σε άτομα που εργάζονται με έντονη χρήση των άνω άκρων ή ασχολούνται με αθλήματα όπως κολύμβηση, τένις ή βάρη, μπορεί να χρειαστεί προσωρινή τροποποίηση της προπόνησης. Στόχος είναι να μην επιδεινώνεται το ασβέστωμα ώμου μέσω συνεχούς μηχανικού ερεθισμού, χωρίς παράλληλα να χάνεται άσκοπα η φυσιολογική κινητικότητα της άρθρωσης.
Ασβέστωμα ώμου και γυμναστική
Η άσκηση δεν είναι απαραίτητα απαγορευμένη. Αντίθετα, η σωστά σχεδιασμένη άσκηση αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την επαναφορά της λειτουργίας του ώμου όταν έχει ελεγχθεί ο οξύς πόνος. Οι ασκήσεις πρέπει να επιλέγονται με βάση την κινητικότητα, τη δύναμη και τη φάση της πάθησης και να αυξάνονται προοδευτικά. Η προσπάθεια να συνεχιστεί ένα πρόγραμμα βαριάς προπόνησης παρά τον έντονο πόνο συνήθως δεν βοηθά.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ενδυνάμωση του στροφικού πετάλου και των μυών που ελέγχουν την ωμοπλάτη. Η σωστή λειτουργία αυτών των μυϊκών ομάδων βελτιώνει τον συντονισμό της άρθρωσης και επιτρέπει σταδιακά την επιστροφή σε απαιτητικότερες δραστηριότητες. Το ασβέστωμα ώμου από μόνο του δεν σημαίνει ότι ο ασθενής πρέπει να εγκαταλείψει μόνιμα τη γυμναστική.
Μπορεί το ασβέστωμα ώμου να προκαλέσει ρήξη τένοντα;
Το ασβέστωμα βρίσκεται μέσα στον τένοντα και μπορεί να συνδέεται με αλλαγές στη δομή του. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ασβέστωμα ώμου οδηγεί σε ρήξη. Πολλοί ασθενείς έχουν ασβεστοποιήσεις χωρίς να υπάρχει σημαντική ρήξη του στροφικού πετάλου. Ωστόσο, ειδικά σε ασθενείς με επίμονα συμπτώματα ή ύποπτη αδυναμία, μπορεί να χρειαστεί περαιτέρω έλεγχος της ακεραιότητας των τενόντων.
Η διάκριση έχει σημασία επειδή μια σημαντική ρήξη μπορεί να αλλάξει τη θεραπευτική στρατηγική. Για παράδειγμα, εάν κατά τη διάρκεια αρθροσκοπικής αφαίρεσης ενός μεγάλου ασβεστώματος παραμένει σημαντικό έλλειμμα στον τένοντα, μπορεί να χρειαστεί αποκατάστασή του.
Έχει σχέση το ασβέστωμα ώμου με το ασβέστιο στη διατροφή;
Μία από τις συχνότερες παρανοήσεις είναι ότι η εναπόθεση αλάτων ασβεστίου δημιουργείται επειδή ο ασθενής καταναλώνει πολύ ασβέστιο. Δεν υπάρχουν στοιχεία που να υποστηρίζουν ότι η συνήθης πρόσληψη ασβεστίου μέσα από μια ισορροπημένη διατροφή προκαλεί ασβέστωμα ώμου. Το φαινόμενο είναι τοπικό και σχετίζεται με μεταβολές στον ίδιο τον τένοντα. Για αυτό και η αυθαίρετη αποφυγή γαλακτοκομικών ή άλλων τροφών με ασβέστιο δεν αποτελεί θεραπεία.
Αντίστοιχα, το εύρημα δεν σημαίνει από μόνο του ότι κάποιος έχει διαταραχή του ασβεστίου στο αίμα. Εργαστηριακός έλεγχος μπορεί να απαιτείται όταν υπάρχουν άλλες κλινικές ενδείξεις ή συνοδά προβλήματα, αλλά δεν αποτελεί απαραίτητο μέρος της διερεύνησης κάθε περιστατικού ασβεστοποιού τενοντοπάθειας.
Μπορεί το ασβέστωμα ώμου να ξαναδημιουργηθεί;
Η πορεία της πάθησης διαφέρει από ασθενή σε ασθενή. Μετά την απορρόφηση μιας συγκεκριμένης εναπόθεσης, πολλοί άνθρωποι παραμένουν χωρίς σημαντικά συμπτώματα. Ωστόσο, η εμφάνιση νέας ασβεστοποίησης στο ίδιο ή σε διαφορετικό σημείο δεν είναι θεωρητικά αδύνατη. Η μακροχρόνια πρόγνωση πάντως είναι γενικά καλή, ιδιαίτερα όταν αντιμετωπίζονται σωστά ο πόνος, η δυσκαμψία και τυχόν συνοδές δυσλειτουργίες του ώμου.
Δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη καθημερινή κίνηση που να εγγυάται ότι το ασβέστωμα ώμου δεν θα επανεμφανιστεί. Η διατήρηση καλής κινητικότητας και δύναμης του ώμου, η σωστή προοδευτική φόρτιση και η αντιμετώπιση επίμονων συμπτωμάτων πριν οδηγήσουν σε μακροχρόνιο περιορισμό αποτελούν περισσότερο ρεαλιστικούς στόχους.
Πότε χρειάζεται εξέταση από ορθοπαιδικό;
Ένας επίμονος πόνος στον ώμο που διαρκεί για εβδομάδες, περιορίζει την κίνηση ή επηρεάζει συστηματικά τον ύπνο χρειάζεται αξιολόγηση. Ιατρική εκτίμηση είναι επίσης χρήσιμη όταν ο πόνος εμφανίζεται ξαφνικά και είναι εξαιρετικά έντονος, όταν υπάρχει σημαντική αδυναμία του χεριού ή όταν τα συμπτώματα ακολουθούν έναν τραυματισμό. Η παρουσία ασβεστώματος σε παλαιότερη ακτινογραφία δεν σημαίνει ότι κάθε νέο επεισόδιο πόνου οφείλεται απαραίτητα σε αυτό.
Ο ορθοπαιδικός μπορεί να καθορίσει εάν το ασβέστωμα ώμου είναι πράγματι η κύρια πηγή των συμπτωμάτων και σε ποιο στάδιο βρίσκεται. Με βάση την εξέταση και την απεικόνιση μπορεί στη συνέχεια να αποφασιστεί εάν αρκεί συντηρητική αντιμετώπιση ή αν υπάρχει ένδειξη για πιο εξειδικευμένη παρέμβαση.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι εξειδικευμένοι ορθοπαιδικοί χειρουργοί ώμου της Hellenic Shoulder Clinic, Δρ. Ιωάννης Φερούσης και Δρ. Χριστόφορος Φερούσης, μπορούν να προβούν σε μια ολοκληρωμένη διαγνωστική αξιολόγηση και στη συνέχεια στηην εφαρμογή της κατάλληλης θεραπείας. Στόχος τους είναι η αποτελεσματική ανακούφιση από τον πόνο, η βελτίωση της κινητικότητας και η επιστροφή του ασθενούς στις καθημερινές του δραστηριότητες με ασφάλεια και αυτοπεποίθηση.
Ποια είναι η πρόγνωση για το ασβέστωμα ώμου;
Η συνολική πρόγνωση είναι συνήθως καλή. Πολλές περιπτώσεις βελτιώνονται με συντηρητική θεραπεία, ενώ ο ίδιος ο οργανισμός μπορεί σταδιακά να απορροφήσει την εναπόθεση ασβεστίου. Αυτός είναι ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο η άμεση χειρουργική αντιμετώπιση δεν αποτελεί την πρώτη επιλογή στους περισσότερους ασθενείς. Ακόμη και όταν τα συμπτώματα είναι έντονα, υπάρχουν αρκετές θεραπευτικές επιλογές πριν εξεταστεί η επέμβαση.
Το σημαντικό είναι να μην αντιμετωπίζεται αποκλειστικά η ακτινογραφική εικόνα αλλά ο ασθενής συνολικά. Ένα μεγάλο ασβέστωμα μπορεί να είναι σχεδόν ασυμπτωματικό, ενώ μια μικρότερη εναπόθεση σε ενεργό φλεγμονώδη φάση μπορεί να προκαλεί εξαιρετικά έντονο πόνο. Η πορεία του ασβεστώματος ώμου καθορίζεται επομένως από τον συνδυασμό των συμπτωμάτων, της λειτουργικότητας και των απεικονιστικών ευρημάτων.
Τελικά, το ασβέστωμα ώμου μπορεί να είναι άκρως επώδυνο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο ασθενής θα χρειαστεί απαραίτητα χειρουργείο ή ότι ο ώμος έχει υποστεί μη αναστρέψιμη βλάβη. Σε μεγάλο ποσοστό περιπτώσεων η κατάσταση μπορεί να βελτιωθεί σημαντικά με σωστή συντηρητική αντιμετώπιση, κατάλληλη αποκατάσταση και χρόνο. Όταν τα συμπτώματα επιμένουν, υπάρχουν επιπλέον επιλογές όπως τα κρουστικά κύματα, η υπερηχογραφικά καθοδηγούμενη έκπλυση και, σε επιλεγμένα περιστατικά, η αρθροσκοπική αφαίρεση.
Η ουσιαστική αντιμετώπιση ξεκινά από τη σωστή διάγνωση. Η παρουσία μιας ασβεστοποίησης σε μια ακτινογραφία δεν αρκεί από μόνη της για να εξηγήσει κάθε πόνο στον ώμο ούτε καθορίζει αυτόματα τη θεραπεία. Η ένταση των συμπτωμάτων, η κινητικότητα, η κατάσταση των τενόντων και οι ανάγκες του κάθε ασθενούς είναι αυτά που διαμορφώνουν το θεραπευτικό πλάνο. Με σωστή αξιολόγηση, το ασβέστωμα ώμου στις περισσότερες περιπτώσεις μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά και ο ασθενής να επιστρέψει σταδιακά στις καθημερινές, επαγγελματικές και αθλητικές του δραστηριότητες.